Gymnastics and Greek spirit: The example of eastern Macedonia and Thrace (late 19th and early 20th century)
Keywords:
Ottomans, Greek othodox church, Pariarchists, Exarchists, Gymnastic clubs, GymnasiumsAbstract
Gymnastics and sports, beyond fostering the citizens of the new Greek state, were also called upon to contribute to the formation and strengthening of a quasi-national consciousness among the Greek Orthodox populations of the collapsing Ottoman Empire in the late 19th and early 20th centuries. This study attempts to understand the contribution of school gymnastics and collective sports activities to the multifaceted processes of nationalization of the Greek Orthodox populations in the Ottoman-controlled regions of Eastern Macedonia and Thrace during the peak period of Balkan nationalisms. From the analysis and processing of sources, it emerges that, with the encouragement of Ion Dragoumis, the Metropolitan of Drama, Philippi, and Zichni Chrysostomos Kalafatis, and in many cases under the supervision of the gymnast Georgios Kipiotis, who was sent from Greece, gymnasiums were established in Serres, Kavala, Drama, Xanthi, Dede Agach (Alexandroupoli), as well as in other towns and villages. Gymnastic clubs were also established, and gymnastic demonstrations and sports competitions were organized in parallel. Gymnasiums and gymnasticathletic clubs played a key role in the dissemination of national ideology, the transformation of communal identity into national identity, and the reinforcement of distinctions between Greeks and Ottomans, or between Patriarchists and Exarchists. In conclusion, we can say that gymnastics and sports became arenas where the political choices of the "irredentist" policy, as well as the perceptions around the processes of forming national identity in the Orthodox communities of Eastern Macedonia and Thrace, were imprinted. Gymnastics in education, public gymnastic demonstrations, and the participation of teams in local sports competitions attracted enthusiastic spectators and transformed the athletic and disciplined youthful bodies of students or athletes into a public indicator of a rejuvenated national community.
References
Αθανασιάδης, Χ., & Πατρικίου, Α. «Προς την οδόν αρτίας παιδαγωγίας της νεότητος του έθνους». Οι σχολικοί αγώνες στη δημόσια σφαίρα (1900-1901). Θέματα Ιστορίας της Εκπαίδευσης, 15-16 (2017-2018), 100-123.
Ανεστίδης, Σ. Η εθναρχική παράδοση της Μεγάλης Εκκλησίας και ο Μανουήλ Ιω. Γεδεών. Διδακτορική Διατριβή, ΕΚΠΑ, Αθήνα 1993.
Βακαλόπουλος, Κ. Ίων Δραγούμης-Παύλος Γύπαρης. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις «Μπαρμπουνάκη», 1987.
Βαρλαμίδης, Λ. Ι. «Οι Σχολικοί Αγώνες Δράμας και των πέριξ». Μακεδονικόν Ημερολόγιον (1911), 107-111.
Βασιλείου, Ε. Ο Εθνομάρτυρας Άγιος Χρυσόστομος Μητροπολίτης Σμύρνης. Ο από Δράμας. Δράμα: Εκδόσεις «ΔΕΚΠΟΤΑ», 2016.
Βερέμης, Θ. «Από το εθνικό κράτος στο έθνος δίχως κράτος. Το πείραμα της Οργάνωσης Κωνσταντινουπόλεως». Στο Θ. Βερέμης (επιμ.), Εθνική ταυτότητα και εθνικισμός στη νεότερη Ελλάδα, σ. 27-52. Αθήνα: ΜΙΕΤ, 2003.
Βερέμης, Θ. «Δραγούμης Ιωάννης ή Ίων». Στο Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, τόμ. 3, σ. 306-307. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών, 1990.
Γερομίχαλος, Α. Ιωακείμ Σγουρός. Μητροπολίτης Ξάνθης και αι αποφάσεις της Δημογεροντίας. Θεσσαλονίκη, 1968.
Διβάνη, Λ. Η εδαφική ολοκλήρωση της Ελλάδας (1830-1947). Αθήνα: Εκδόσεις «Καστανιώτης», 2000.
Δραγούμης, Ι. Μαρτύρων και ηρώων αίμα. Αθήνα, 1907.
Δραγούμης, Ι. Ο ελληνισμός μου και οι Έλληνες 1903-1909. Αθήνα, 1927.
Εξάρχου, Θ. Ξάνθη 1861-1911. Στοιχεία ιστορίας. Ξάνθη: Εκδόσεις «ΠΑΚΕΘΡΑ», 2005.
Καλλιρρόης, Γ. Παραγγελίαι περί υγείας και μακροβιότητας. Έτι δε και πρόχειροι θεραπείαι συνήθων τινών και αιφνίδιων παθημάτων ερανισθείσαι εκ παλαιών και νεωτέρων. Βενετία: Νικόλαος Γλυκύς, 1829.
Κανονισμός του εν Καβάλλα Γυμναστικού Συλλόγου «Οι Φίλιπποι». 1906.
Καρσανίδης, Ε. Η εκπαίδευση στις επαρχίες Δράμας και Ζιχνών κατά την Τουρκοκρατία (1840-1913). Δράμα: ΔΕΚΠΟΤΑ, 2016.
Κιτρομηλίδης, Π. «Νοερές κοινότητες και οι απαρχές του εθνικού ζητήματος στα Βαλκάνια». Στο Θ. Βερέμης (επιμ.), Εθνική ταυτότητα και εθνικισμός στη νεότερη Ελλάδα, σ. 53-131. Αθήνα: ΜΙΕΤ, 2003.
Κιτρομηλίδης, Π. «Το τέλος της εθναρχικής παράδοσης. Μαρτυρίες από ανέκδοτες επιστολές του Χρυσοστόμου Σμύρνης προς τον Ίωνα Δραγούμη». Αμητός στη μνήμη Φώτη Αποστολόπουλου, Αθήνα, 1984, 486-507.
Κολιόπουλος, Ι. «Ληστεία και αλυτρωτισμός στην Ελλάδα του 19ου αιώνα». Στο Θ. Βερέμης (επιμ.), Εθνική ταυτότητα και εθνικισμός στη νεότερη Ελλάδα, σ. 133-197. Αθήνα: ΜΙΕΤ, 2003.
Κουλούρη, Χ. Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας. Αθήνα: ΙΑΕΝ, 1997.
Κωφός, Ε. «Το ελληνοβουλγαρικό ζήτημα». ΙΕΕ, τ. ΙΓ΄.
Κωφός, Ε. «Εθνική κληρονομιά και εθνική ταυτότητα στη Μακεδονία του 19ου και 20ού αιώνα». Στο Θ. Βερέμης (επιμ.), Εθνική ταυτότητα και εθνικισμός στη νεότερη Ελλάδα, σ. 199-269. Αθήνα: ΜΙΕΤ, 2003.
Λοβέρδος, Σ. Ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος. Αθήνα: Τυπογραφείον Π. Δ. Σακελλάριος, 1929.
Λιάκος, Α. Ο ελληνικός 20ός αιώνας. Αθήνα: Εκδόσεις «Πόλις», 2019.
Μπιλιανός, Α. Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος. Από τον Μακεδονικό αγώνα στη Μικρασιατική καταστροφή. Αθήνα: Εκδόσεις «Αρμός», 2021.
Μπλάτσιος, Χ. «Συμπληρωματικαί πληροφορίαι δια το ιστορικόν της ιδρύσεως του Μουσικογυμναστικού Συλλόγου “Ορφεύς” Ξάνθης». Θρακικά Χρονικά, 31 (1974), 15-19.
Μοτσενίγος, Σ. Νεοελληνική Μουσική: Συμβολή εις την ιστορίαν της. Αθήναι, 1958.
Παγών, Γ. Περίληψις της Γυμναστικής. Αθήναι, 1837.
Παντελεήμων Καλαφάτης. Πρακτικά Δημογεροντίας Ξάνθης 1892-1912, Κώδιξ Α΄. Ξάνθη, 2006.
Παπαγγιάννη, Ε. Η εικόνα του Βουλγαρικού σχίσματος μέσα από τις ελληνόφωνες και βουλγαρόφωνες πηγές της περιόδου 1870-1872. Μεταπτυχιακή Διατριβή, Νομική Σχολή Δ.Π.Θ., Κομοτηνή, 2015.
Παπακυριάκου, Κ. Ο μακεδονικός αγώνας στο νομό Σερρών. Σέρρες, 2012.
Πασχαλίδης, Δ., & Φαράκλας, Χ. Κώδικας Τσατάλτζας (Χωριστής) Δράμας 1842-1916. Δράμα: ΔΕΚΠΟΤΑ, 2018.
Πετσίβας, Γ. (εισαγωγή-επιμ.-σύνθεση). Ίων Δραγούμης. Τα τετράδια του Ίλιντεν. Αθήνα: Εκδόσεις «Πετσίβα», 2000.
Ρόμβος, Τ., & Μιντιλού, Γ. Γεώργιος Κηπιώτης. Ένας φίλος των παιδιών. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις «Πανοπτικόν», 2016.
Ρουδομέτωφ, Ν. Η ελληνορθόδοξη κοινότητα Καβάλας από έναν κώδικα των ετών 1895-1908. Καβάλα, 1998.
Σαλβάνου, Α. Η συγκρότηση της προσφυγικής μνήμης. Αθήνα: Εκδόσεις «Νεφέλη», 2018.
Σολομωνίδης, Χ., & Λωρέντης, Ν. Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος. Αθήνα, 1967.
Σφενδόνης, Ν. Μακεδονικόν Ημερολόγιον. Θεσσαλονίκη, 1955.
Σφενδόνης, Ν. Μακεδονικόν Ημερολόγιον. Θεσσαλονίκη, 1973.
Τσίγκας, Ν. (επιμ.). Ίων Δραγούμης. Τα «κρυμμένα» ημερολόγια Οκτώβριος 1912-Αύγουστος 1913. Αθήνα: Εκδόσεις «Πατάκη», 2021.
Τσίτερ, Χρυσόστομος. «Εισαγωγικό σημείωμα». Στο Το Αρχείον του εθνομάρτυρος Σμύρνης Χρυσοστόμου. Αθήνα: ΜΙΕΤ, 2000.
Τσίτερ, Χρυσόστομος. Το Αρχείον του εθνομάρτυρος Σμύρνης Χρυσοστόμου όπως διεσώθη από τον Μητροπολίτη Αυστρίας Χρυσόστομο Τσίτερ, τόμ. Ι. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2000.
Φουρναράκη, Ε. «Σωματική Αγωγή των δύο φύλων στην Ελλάδα του 19ου αιώνα». Στο Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου: Οι Χρόνοι της Ιστορίας. Για μια Ιστορία της Παιδικής Ηλικίας και της Νεότητας, Αθήνα, 17-19 Απριλίου 1997, σ. 293-315. Αθήνα: Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας ΓΓΝΓ, ΚΝΕ/ΕΙΕ, 1998.
Φωτεινός, Δ. «Σμιλεύοντας πειθαρχημένα σώματα-η διαμόρφωση του πολιτικού εαυτού: το μάθημα της γυμναστικής ως μία πολιτικοϊδεολογική συνιστώσα του αναλυτικού προγράμματος». Στο Μ. Πουρκός (επιμ.), Η απούσα παρουσία του σώματος και του βιώματος στις διαδικασίες εκπαίδευσης, μάθησης και ανάπτυξης. Αθήνα, 2015, 325-345.
Χατζή Καλού, Μ. Εντυπώσεις εκ της Ιεράς Μακεδονίας και Θράκης. Αθήναι, 1909.
Χριστοδούλου, Κ. Μικρές ιστορίες της Ξάνθης. Ξάνθη: Εκδόσεις «Φιλοπρόοδη Ένωση Ξάνθης», 2010.
Χριστοδούλου, Ν. Ο Γυμναστικός Σύλλογος «Ηρακλής». Θεσσαλονίκη, 1927.
Χρυσάφης, Ι. Η σωματική αγωγή και η στρατιωτική προπαίδευσις της νεότητος και η ενδεικνυομένη οργάνωσις αυτών. Αθήνα, 1925.
Αθλητική Εβδομάς, τ. 14, 1 Οκτωβρίου 1928.
Εφημερίδα «Το Φως», 18 Ιουλίου 1925.
Εφημερίδα «Κήρυξ», φύλλο 25.10.1932, αρ. 2055.
Εφημερίδα «Κήρυξ», φύλλο 26.10.1932, αρ. 2056.
Εφημερίδα «Εμπρός Ημερήσια Εθνική Εφημερίς», αρ. 3.398/7.4.1906 και 3.401/10.4.1906.
Ταχυδρόμος. Εφημερίς εν Κωνσταντινοπόλει, αρ. 205/19.12.1898.
Συνέδριον των Ελληνικών Συλλόγων. Πρακτικά της πρώτης αυτού Συνόδου συγκροτηθείσης εν Αθήναις εν έτει 1879. Αθήναι, 1879.
Macháček, F. “The Sokol Movement: Its contribution to Gymnastics.” Slavonic and East European Review, 17 (1938), 73-90.
Özçakır, S. “‘Heroes! Bring Happiness to Your Motherland! Long Live the Yunaks’: The Bulgarian Yunak Gymnastics Movement in the late Ottoman Period.” The International Journal of the History of Sport. DOI: 10.1080/09523367.2019.1630820.
Γαλανός, Γ. «Κωνσταντίνος Σπάθης: Ένας λησμονημένος Κεφαλονίτης μουσικοδιδάσκαλος και συνθέτης». inkefalonia.gr, ανάκτηση 15 Οκτωβρίου 2018.
Αρχείο Αλληλογραφίας Ίωνος Δραγούμη, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, αρ. 0175, 0278, 0440.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
a. Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
b. Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
c. Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).
